LỄ BẢO VỆ LUẬN ÁN TIẾN SĨ CẤP TRƯỜNG CỦA NGHIÊN CỨU SINH DƯƠNG VĂN THẮNG

Ngày 25/8/2026, tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất (số 18 phố Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội), nghiên cứu sinh (NCS) Dương Văn Thắng đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ cấp Trường, chuyên ngành Kỹ thuật môi trường, mã số 9520320, với đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng phóng xạ do phông phóng xạ tự nhiên cao đến cư dân tại khu vực mỏ đất hiếm Đông Pao, tỉnh Lai Châu”.

Luận án được thực hiện tại Bộ môn Kỹ thuật môi trường, Khoa Môi trường, Trường Đại học Mỏ - Địa chất và Phòng thí nghiệm Phân tích môi trường, Trung tâm Quan trắc phóng xạ và Đánh giá tác động môi trường, Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đào Đình Thuần và TS. Đặng Đức Nhận.

GS.VS. Đặng Vũ Minh, Chủ tịch Hội đồng chủ trì Hội đồng bảo vệ luận án.

Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp Trường do GS.VS. Đặng Vũ Minh làm Chủ tịch. Tham gia phản biện có GS.TS. Mai Trọng Khoa (Bệnh viện Bạch Mai), PGS.TS. Lê Thanh Sơn (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), TS. Nguyễn Văn Dũng (Trường Đại học Mỏ - Địa chất), cùng các thành viên Hội đồng. 

NCS. Dương Văn Thắng trình bày những kết quả chính của luận án trước Hội đồng.

Sau phần khai mạc, công bố quyết định và điều kiện bảo vệ luận án tiến sĩ cấp trường, NCS. Dương Văn Thắng trình bày báo cáo kết quả chính của luận án. Về tính mục tiêu, cấp thiết và nội dung của luận án được đặt ra trong bối cảnh yêu cầu về quan trắc và kiểm soát phóng xạ môi trường ngày càng được chú trọng, đặc biệt đối với hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản có chứa các nhân phóng xạ tự nhiên thuộc dãy urani và thori. Từ kết quả nghiên cứu, khảo sát thực địa và phân tích các mẫu đất, nước, không khí, thực phẩm tại khu vực mỏ đất hiếm Đông Pao (Hình 1.), luận án đã chỉ ra và nhận diện các đặc trưng của vùng phông phóng xạ tự nhiên cao (HBRA); đánh giá liều chiếu ngoài và liều chiếu trong do hít thở radon, thoron, sử dụng nước uống và thực phẩm đã qua chế biến. Việc lựa chọn thực phẩm ở trạng thái sử dụng thực tế giúp kết quả đánh giá liều phản ánh sát hơn mức phơi nhiễm của người dân.

Hình 1. Bản đồ khu vực nghiên cứu trong phạm vi của luận án.

Một điểm nổi bật của luận án là cách tiếp cận tích hợp giữa đánh giá phơi nhiễm môi trường, tính toán liều và khảo sát đáp ứng sinh học thông qua các chỉ số huyết học cùng đa hình gen TP53. Kết quả bước đầu trong cách tiếp cận tích hợp của luận án bổ sung bằng chứng khoa học phục vụ nhận diện ảnh hưởng sinh học liên quan đến phơi nhiễm phóng xạ tự nhiên, đồng thời mở rộng hướng nghiên cứu liên ngành giữa kỹ thuật môi trường và y - sinh học tại Việt Nam. Những dữ liệu thu được trong nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực đối với công tác quản lý an toàn bức xạ, đánh giá tác động môi trường và xây dựng chính sách cho hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản có chứa phóng xạ tự nhiên tại Đông Pao cũng như các khu vực có điều kiện tương tự.

Kết quả khảo sát y - sinh bước đầu cho thấy ở nhóm cư dân sống tại khu vực mỏ, đặc biệt là nữ giới, các chỉ số NLR và PLR - những chỉ dấu phản ánh tình trạng viêm - tăng có ý nghĩa thống kê so với nhóm đối chứng. Mặc dù nghiên cứu chưa ghi nhận rối loạn huyết học rõ rệt và chưa đủ cơ sở xác lập quan hệ nhân quả với phơi nhiễm bức xạ, sự khác biệt này cho thấy cần tiếp tục theo dõi sức khỏe dài hạn để làm rõ nguy cơ đối với các bệnh mạn tính, trong đó có ung thư.

Phân tích gen TP53 cũng ghi nhận sự khác biệt đáng chú ý giữa hai nhóm. Tại đa hình rs137852793, alen G và kiểu gen dị hợp CG chỉ xuất hiện ở nhóm khu vực mỏ, với tần suất lần lượt 4% và 8%; tại vị trí c.701+25, alen A và kiểu gen GA cũng chỉ được ghi nhận ở nhóm này, với tần suất tương ứng 8% và 16%. Sự khác biệt về kiểu gen tại hai vị trí đều có ý nghĩa thống kê (p = 0,007) (Hình 2.). Kết quả gợi mở khả năng nghiên cứu đa hình gen TP53 như một chỉ thị sinh học bổ sung, bên cạnh tỷ lệ nhiễm sắc thể bất thường, trong đánh giá tác động của phơi nhiễm bức xạ ion hóa. Tuy nhiên, do cỡ mẫu dịch tễ còn hạn chế, các phát hiện hiện nay mới mang tính sơ bộ và cần được kiểm chứng bằng những nghiên cứu mở rộng với số lượng đối tượng lớn hơn.

Hình 2. Các đa hình gen TP53 ở các đối tượng từ khu vực mỏ và khu vực đối chứng: Biểu đồ sắc ký trình tự một phần của gen TP53 từ kiểu gen hoang dã và các kiểu gen biến thể của các đa hình rs137852793, c.701+25 và rs1625895. Các mũi tên chỉ vị trí xảy ra biến đổi base (bazơ).

Sau quá trình làm việc nghiêm túc, khách quan và trách nhiệm, Hội đồng đánh giá cao tính cấp thiết, ý nghĩa khoa học, giá trị thực tiễn cùng những đóng góp mới của luận án. Các thành viên Hội đồng nhất trí thông qua kết quả nghiên cứu, công nhận NCS. Dương Văn Thắng đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành Kỹ thuật môi trường.

Tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng tặng hoa tri ân Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp Trường.

Thay mặt Ban Giám hiệu Trường Đại học Mỏ - Địa chất, PGS.TS. Triệu Hùng Trường, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, đã tặng hoa chúc mừng tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng. Tham dự buổi bảo vệ, TS. Nguyễn Hữu Quyết, Bí thư Đảng ủy, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, thay mặt đơn vị nơi NCS công tác tặng hoa chúc mừng, ghi nhận nỗ lực học tập và nghiên cứu của tân Tiến sĩ.

PGS.TS. Triệu Hùng Trường, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất, tặng hoa chúc mừng tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng.

PGS.TS. Phan Việt Cương, Phó Viện trưởng Viện NLNTVN, thành viên Hội đồng tặng hoa chúc mừng tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng.

TS. Nguyễn Hữu Quyết, Bí thư Đảng ủy, Viện trưởng VKH&KTHN, tặng hoa chúc mừng tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng.

Trong niềm xúc động, tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng bày tỏ lòng biết ơn đối với hai thầy hướng dẫn khoa học - TS. Đào Đình Thuần và TS. Đặng Đức Nhận - đã tận tâm đồng hành trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Tân Tiến sĩ cũng trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thành viên Hội đồng đã dành nhiều thời gian đọc, phản biện và đóng góp những ý kiến khoa học quý báu, giúp luận án được hoàn thiện hơn.

Tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng tặng hoa tri ân hai thầy hướng dẫn khoa học.

Thành công của buổi bảo vệ không chỉ ghi dấu một chặng đường học tập, nghiên cứu nghiêm túc và bền bỉ của tân Tiến sĩ Dương Văn Thắng, mà còn khẳng định tiềm năng của hướng tiếp cận liên ngành trong đánh giá tác động của phóng xạ tự nhiên đối với sức khỏe cộng đồng. Kết quả luận án được kỳ vọng sẽ tiếp tục được phát triển, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho công tác bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn bức xạ và chăm sóc sức khỏe người dân tại các vùng có phông phóng xạ tự nhiên cao.

Luận án “Đánh giá ảnh hưởng phóng xạ do phông phóng xạ tự nhiên cao đến cư dân tại khu vực mỏ đất hiếm Đông Pao, tỉnh Lai Châu” của NCS Dương Văn Thắng góp phần làm rõ ảnh hưởng của phông phóng xạ tự nhiên cao đối với cư dân khu vực mỏ đất hiếm Đông Pao, tỉnh Lai Châu, đồng thời đề xuất cách tiếp cận liên ngành giữa kỹ thuật môi trường và y - sinh học.

Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân